Hôm qua, tôi nhận được một tài liệu dày 2.000 từ. Tiêu đề rất ấn tượng: 'Kết quả phân tích giai đoạn hai — Chín chiều sâu'. Phần đầu tiên sau tiêu đề là một tuyên bố đáng giá hơn toàn bộ phần còn lại: 'Dữ liệu đầu vào rỗng, không thể thực hiện phân tích thực chất.' Không một dự án nào được nhận diện. Không một con số nào được đưa ra. Toàn bộ 9 mục đều được đánh dấu N/A. Tôi đã bật cười. Không phải vì tài liệu vô dụng, mà vì nó trung thực đến mức hiếm thấy trong một ngành công nghiệp nơi những báo cáo rực rỡ được sinh ra từ hư vô mỗi ngày.
Bối cảnh: chúng ta đang ở đỉnh của một chu kỳ tăng trưởng, nơi các trang tin crypto mọc lên như nấm sau mưa, mỗi trang đều xuất bản 'phân tích chuyên sâu' về những token mà họ không thể giải thích nổi. Trong cơn sốt 2017, tôi từng viết một bài phân tích về EOS chỉ trong 48 giờ — và tôi tự hào về điều đó. Nhưng tôi cũng chứng kiến hàng trăm bài viết khác được sinh ra trong một đêm, không có một dòng kiểm chứng, không có một ví block nào được mở ra. Báo cáo tôi nhận được hôm qua, với tất cả các ô N/A, đang nói lên một điều mà cả ngành này thường né tránh: chúng ta không biết những gì chúng ta không biết.
Đây không phải là một bài phân tích về một dự án cụ thể. Đây là một bài phân tích về cách ngành công nghiệp của chúng ta xử lý kiến thức, và về một tài liệu nhàm chán nhưng đúng đắn đến khó tin. Hãy nhìn vào cấu trúc của nó: nó có đầy đủ các bảng, các mục rủi ro, các khung phân tích — nhưng mọi giá trị đều là N/A. Cách hành xử này, theo quan điểm của tôi, là một ví dụ hiếm hoi về 'kỷ luật nhận thức' trong crypto. Nó từ chối bịa ra dữ liệu. Nó từ chối phóng đại. Nó thậm chí còn viết hoa dòng chữ 'không thể đánh giá' ở mỗi phần.
Trong thị trường tăng giá này, khi mỗi ngày có thêm một dự án huy động 100 triệu USD từ các quỹ đầu tư mạo hiểm chỉ dựa trên một slide deck, thì một báo cáo dám nói 'N/A' lại trở thành một hành động phản kháng. Tôi nhớ lại năm 2020, khi DeFi Summer nổ ra và mọi KOL đều hét lên về 'lợi nhuận nông nghiệp không giới hạn', tôi đã viết một bài phân tích dài 5.000 từ về tính không bền vững của mô hình thanh khoản. Lúc đó tôi bị chế giễu. Nhưng sự thật là những phân tích trống rỗng nhưng trung thực hôm nay còn có giá trị hơn cả các bài phân tích dày đặc nhưng mang tính suy đoán mà chúng ta thấy trên mọi trang tin.
Một báo cáo trống nhưng trung thực hiếm hơn một viên kim cương trong crypto. Bởi vì nó đòi hỏi người viết từ bỏ cái tôi, từ bỏ sự nổi tiếng, để nói rằng 'tôi không có dữ liệu để kết luận'. Tôi nhìn vào các mục trong tài liệu này: 'Đánh giá rủi ro: N/A – không đủ thông tin, không thể xếp hạng rủi ro theo cách giả định.' Đây chính là thứ mà Gary Gensler nên đọc mỗi sáng. Nhưng đùa vui một chút, khi một báo cáo chính thức của ngành phân tích sử dụng template AI và không có dữ liệu, nó vẫn cho chúng ta một thông điệp mạnh mẽ: hệ sinh thái tiền mã hóa đang tràn ngập những 'phân tích' không hơn gì trò đùa.
Tôi từng chứng kiến một quỹ đầu tư mạo hiểm chi 50 ETH để mua một dự án NFT mà không hề xem qua mã nguồn hợp đồng thông minh. Khi tôi hỏi về lý do, họ nói 'chúng tôi tin vào đội ngũ.' Đây chính là ví dụ hoàn hảo cho thứ mà báo cáo N/A đang cố gắng chống lại. Sự trống rỗng trung thực này, khi được đặt cạnh sự tự tin không có căn cứ, trở thành một loại vũ khí phòng thủ. Trong một thị trường điên loạn, việc nói 'tôi không biết' có thể đáng tin hơn là nói 'tôi biết mọi thứ'.
Giờ hãy nói về điều trái ngược mà không ai đang nói tới: chính sự trống rỗng này lại là một tín hiệu mua. Không, tôi không nói về một token cụ thể. Tôi đang nói về thị trường của sự trung thực. Trong một ngành công nghiệp nơi mỗi ngày có hàng trăm bài phân tích được xuất bản với đầy đủ số liệu nhưng không được kiểm tra, khả năng một tài liệu nhận diện được giới hạn của chính nó lại trở thành một dạng tài sản hiếm có. Nhà đầu tư đang trả tiền để mua sự chắc chắn, trong khi thứ họ thực sự cần là sự không chắc chắn. Những người dám xuất bản 'N/A' là những người đang đặt nền móng cho một hệ thống tin cậy bền vững hơn. Điều này đi ngược lại mọi quy tắc tiếp thị thông thường, nhưng nó là thứ duy nhất có thể cứu ngành công nghiệp này khỏi sự sụp đổ tiếp theo.
Hãy nhìn vào lịch sử 18 năm quan sát của tôi. Năm 2017, ICO mania: không ai muốn nói 'không biết'. Năm 2020, DeFi summer: không ai muốn nói 'nó sẽ sụp đổ'. Năm 2021, NFT mania: tôi cũng không ngoại lệ, khi tôi tham gia đồng sáng lập một dự án NFT và thất bại vì chính tôi không đủ tập trung. Mỗi lần chúng ta từ chối đối mặt với khoảng trống kiến thức, chúng ta lại trả giá đắt hơn. Báo cáo N/A này, với tất cả sự vô nghĩa của nó, đang dạy chúng ta một bài học về khiêm tốn nhận thức mà không một trường học blockchain nào từng dạy.
Sự thật là trong bối cảnh thị trường tăng giá, các lỗ hổng kỹ thuật thường bị che giấu bởi sự phấn khích. Nhưng các lỗ hổng nhận thức còn nguy hiểm hơn. Một giao thức DeFi có thể có mã nguồn yếu, nhưng những gì thực sự giết chết nó là sự thiếu hiểu biết của những người tham gia. Báo cáo trống này đang thách thức chúng ta rằng: nếu bạn không có dữ liệu để phân tích, hãy nói ra điều đó. Đừng tạo ra một phân tích giả. Đừng bịa ra các con số. Đây chính là biên tập viên mà tôi đã trở thành sau 18 năm, một người đã học được rằng sự im lặng có giá trị hơn sự ồn ào vô nghĩa.
Tuy nhiên, hãy để tôi kết thúc bằng một câu hỏi ngược. Báo cáo N/A này trung thực hơn 99% các báo cáo khác, nhưng liệu sự trung thực ấy có được đền đáp? Nếu nó là một sản phẩm thương mại, nó có thể sẽ không được đọc đến trang thứ hai. Vì vậy, câu hỏi thật sự không nằm ở việc liệu các báo cáo trống có được trân trọng hay không — mà là liệu ngành công nghiệp của chúng ta có đủ trưởng thành để học cách nói 'N/A' khi cần thiết, ngay cả khi nó đi ngược lại với mọi thứ mà các nhà đầu tư vẫn muốn được nghe trong cơn điên loạn FOMO này. Tôi tin là không, ít nhất là cho đến khi nỗi đau tiếp theo xảy ra. Và khi nó xảy ra, tôi sẽ vẫn ở đây, viết về sự thật — dù trống rỗng hay đầy đủ.
