Khi cộng đồng tin rằng ZK Rollup là tương lai nhờ bằng chứng không kiến thức, tôi nhìn thấy một thực tế khác: các chain mới đang chọn OP Stack chỉ vì nó dễ dàng hơn để deploy.
Năm 2025, hơn 60 dự án đã sử dụng OP Stack để triển khai Layer2, trong khi ZK Stack chỉ thu hút được chưa đến 15. Số liệu từ L2Beat cho thấy tổng TVL trên OP Stack đạt 8.2 tỷ USD, so với 3.4 tỷ USD của ZK Stack. Nhưng điều thú vị không nằm ở con số – mà ở lý do đằng sau sự chênh lệch này.
Khi tôi bắt đầu làm Decentralized Protocol PM tại Melbourne năm 2022, tôi từng tin rằng ZK Rollup sẽ thống trị nhờ tính bảo mật vượt trội và khả năng kết thúc nhanh. Nhưng sau ba năm theo dõi các cuộc gọi kỹ thuật hàng tuần với đội ngũ phát triển, tôi nhận ra: sự khác biệt thực sự giữa OP Stack và ZK Stack không nằm ở công nghệ — mà là ai thuyết phục được nhiều dự án deploy chain trước.
Hãy nhìn vào kiến trúc. OP Stack dựa trên Optimism’s Bedrock, cung cấp một framework modular cho phép các nhóm tùy chỉnh sequencer, DA layer, và token bridge chỉ với vài dòng cấu hình. Trong khi đó, ZK Stack yêu cầu tích hợp sâu vào zkEVM, đòi hỏi đội ngũ có chuyên môn cao về zero-knowledge proofs. Từ một smart contract, cả một hệ sinh thái nở hoa – nhưng chỉ khi bạn biết cách gieo hạt đúng nơi.
Điều này càng rõ ràng khi tôi làm việc với một dự án DeFi nhỏ tại Sydney năm 2024. Họ muốn xây dựng Layer2 riêng để mở rộng ứng dụng derivatives. Ban đầu họ chọn ZK Stack vì “công nghệ tốt hơn”. Sau sáu tuần, họ vẫn chưa hoàn thành được một testnet ổn định do lỗi proof generation. Cuối cùng, họ chuyển sang OP Stack và deploy mainnet chỉ trong ba tuần. Chi phí phát triển giảm 40%, thời gian ra mắt nhanh gấp đôi.
Sự khác biệt thực sự không nằm ở công nghệ — mà là ở niềm tin.
Nhưng đừng vội kết luận rằng OP Stack là lựa chọn vượt trội. Nếu bạn đào sâu vào mặt contrarian, bạn sẽ thấy: ZK Stack thực sự mang lại lợi thế về finality và cross-chain interoperability. Khi một giao dịch trên ZK Rollup được xác nhận, nó có thể được sử dụng ngay lập tức trên Ethereum mainnet mà không cần challenge period dài 7 ngày như Optimistic Rollup. Điều này quan trọng cho các ứng dụng yêu cầu thanh khoản nhanh như DEX aggregator.
Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường giảm hiện tại, các dự án đang ưu tiên survival hơn là performance. Họ cần một giải pháp có thể deploy nhanh, chi phí thấp, và dễ maintain. OP Stack đáp ứng điều đó. ZK Stack vẫn còn quá phức tạp cho hầu hết đội ngũ.
Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi với hơn 20 Layer2, tôi thấy rằng các dự án chọn ZK Stack thường có đội ngũ kỹ thuật mạnh và nguồn lực dồi dào – nhưng họ là thiểu số. Đa số các team founders muốn focus vào product và user, không muốn sa lầy vào zk-circuits.
Khi cộng đồng tin, giao thức tự vận hành. OP Stack đã xây dựng được một cộng đồng lớn mạnh với Optimism Collective, nơi các thành viên cùng nhau phát triển và chia sẻ kiến thức. ZK Stack vẫn cô đơn trên đỉnh cao kỹ thuật mà thiếu sự ủng hộ từ số đông.
Vậy câu hỏi đặt ra cho các builder: bạn chọn công nghệ tốt nhất, hay chọn con đường được nhiều người đi? Trong ngắn hạn, con đường đông người có thể giúp bạn sống sót. Nhưng nếu bạn tin vào tầm nhìn dài hạn của blockchain – một hệ sinh thái phi tập trung thực sự – thì ZK Rollup vẫn là viên gạch nền tảng cho tương lai. Chỉ là viên gạch đó cần thêm thời gian để nung chín.
Tôi sẽ tiếp tục theo dõi sự phát triển của cả hai stack. Nhưng hôm nay, khi một team hỏi tôi “Nên chọn stack nào?”, tôi trả lời: “Hãy chọn stack mà bạn có thể thuyết phục được 10 đồng nghiệp khác cùng dùng.” Bởi trong crypto, giá trị không đến từ code, mà từ con người.
