Từ năm 2020, Brasil ra mắt PIX – hệ thống thanh toán tức thời quốc gia cho phép chuyển tiền miễn phí trong vài giây, không cần thẻ hay tài khoản ngân hàng truyền thống. Trong bối cảnh đó, bất kỳ ai từng đọc qua whitepaper stablecoin đều có thể hình dung một câu chuyện hấp dẫn: "Stablecoin sẽ thay thế PIX, mang lại tự do tài chính thực sự cho người dân Latino." Nhưng khi tôi theo dõi tuyên bố mới nhất của Visa dành riêng cho thị trường này, một điều trái ngược hoàn toàn hiện ra. Antônia Souza, Giám đốc Khu vực về Tài sản Kỹ thuật số và Tiền điện tử của Visa tại Mỹ Latinh, đã thẳng thắn: Stablecoin không được thiết kế để thay thế PIX. Chúng là một "sự bổ sung chức năng". Dựa trên kinh nghiệm kiểm toán hợp đồng thông minh của tôi từ năm 2017, câu chuyện "thay thế" thường là dấu hiệu đầu tiên của sự hiểu sai về vấn đề hạ tầng. Khi Visa, người khổng lồ xử lý hơn 200 tỷ USD mỗi năm, chủ động hạ thấp kỳ vọng và vẽ ra một bức tranh bổ sung – đó là tín hiệu kỹ thuật quan trọng hơn bất kỳ roadmap nào.
Để hiểu tại sao tuyên bố này mang tính quyết định, chúng ta cần đặt nó vào bối cảnh lịch sử của stablecoin trong thanh toán bán lẻ. Kể từ khi USDT ra đời năm 2014, stablecoin dần thoát khỏi hình ảnh "công cụ đầu cơ" và bắt đầu len lỏi vào các ứng dụng thanh toán. Đến năm 2020, DeFi Summer thổi bùng các giao thức cho vay, làm stablecoin trở thành tài sản thế chấp phổ biến. Năm 2021, Visa bắt đầu thử nghiệm thanh toán bằng USDC trên Ethereum. Nhưng cho đến nay, câu hỏi lớn nhất vẫn là: Liệu stablecoin có thể cạnh tranh trực tiếp với các hệ thống thanh toán quốc gia miễn phí không? PIX ở Brasil là một trường hợp thử nghiệm hoàn hảo: phổ cập, không mất phí, tốc độ tức thì, được toàn bộ ngân hàng Brasil hỗ trợ. Bất kỳ giải pháp nào cố gắng "thay thế" PIX sẽ phải đối mặt với chi phí chuyển đổi cực lớn và sự thiếu tin tưởng từ người dùng. Vậy stablecoin đang làm gì ở đây? Câu trả lời, theo bà Souza, nằm ở hai lĩnh vực hoàn toàn khác: thanh toán xuyên biên giới và tiết kiệm bằng đồng đô la. Khi tôi xây dựng hướng dẫn quản lý rủi ro DeFi vào năm 2020, tôi đã chứng kiến sự khác biệt rõ rệt giữa các câu chuyện thị trường và các trường hợp sử dụng thực tế. Visa, với hơn 140 dự án thẻ stablecoin đã triển khai, có dữ liệu để nói điều này một cách chắc chắn.
Visa tiết lộ rằng họ đang xử lý khoảng 70 tỷ USD giá trị thanh toán stablecoin mỗi năm thông qua các chương trình thương mại, chủ yếu là thanh toán B2B và chuyển tiền. Con số này, mặc dù chỉ là một phần rất nhỏ trong tổng khối lượng giao dịch của Visa, là một chỉ báo có thể đo lường được về nhu cầu thực tế. Điều quan trọng là: phần lớn khối lượng này đến từ các quốc gia nơi hệ thống thanh toán tức thời trong nước chưa phát triển hoặc không có sẵn – hoặc đến từ các giao dịch xuyên biên giới, nơi PIX không thể hoạt động. Ở Colombia, nơi không có PIX, Visa thấy rằng stablecoin được sử dụng cho các thanh toán tức thời như một bước đệm, nhưng ngay cả ở đó, nó vẫn là một giải pháp bổ sung, không phải là sự thay thế.
Chiến lược của Visa được xây dựng trên một nền tảng kỹ thuật gọi là Visa Connector. Đây là một API thanh toán cho phép các tổ chức tài chính gửi và nhận thanh toán qua stablecoin mà không cần phải xây dựng cơ sở hạ tầng blockchain riêng. Từ góc độ kiến trúc, Visa Connector không phải là một lớp giải pháp phi tập trung. Nó là một lớp ghép nối tập trung, nơi Visa đóng vai trò là người xác thực và bảo lãnh cho các giao dịch. Điều này có nghĩa là mặc dù tài sản (stablecoin) có thể sống trên blockchain, nhưng quy trình thanh toán vẫn tuân theo mô hình niềm tin truyền thống dựa trên Visa.
Visa không làm điều này vì họ tin vào "phi tập trung". Họ làm điều này vì nó mở ra một dòng doanh thu mới mà không yêu cầu thay đổi cơ bản trong hạ tầng hiện có. Đây là một điểm mà nhiều nhà phân tích bỏ qua: Visa hiểu rằng ngân hàng không sẵn sàng chạy nút blockchain. Họ cần một API đơn giản, tuân thủ quy định, có thể báo cáo KYC/AML như bất kỳ giao dịch truyền thống nào. Visa Connector là "lớp vỏ" biến stablecoin thành một công cụ thanh toán có thể kiểm soát.
Bài báo tiết lộ một cuộc đối thoại liên tục giữa Visa và các ngân hàng. Các ngân hàng có năm mối quan tâm chính: (1) Tích hợp với hệ thống truyền thống, (2) Chống rửa tiền (AML), (3) Kiểm soát nguồn gốc vốn, (4) Chi phí tuân thủ, và (5) Danh tiếng. Dựa trên kinh nghiệm audit của tôi, đây là những rào cản thực sự, không phải là sự kháng cự vô lý. Khi tôi kiểm toán hợp đồng DAppHub vào năm 2017, tôi đã học được rằng lỗ hổng lớn nhất thường không nằm trong code, mà nằm trong giả định về hành vi của con người và hệ thống. Các ngân hàng sợ rằng stablecoin sẽ trở thành kênh rửa tiền không thể kiểm soát. Visa đang giải quyết nỗi sợ này bằng cách cung cấp một môi trường có kiểm soát thông qua Connector.
Visa đã phát hành hơn 140 chương trình thẻ stablecoin, phần lớn do các công ty fintech vận hành, không phải ngân hàng truyền thống. Một trong những trung tâm lớn nhất là Puerto Rico, một khu vực có chế độ thuế đặc biệt và là nơi tập trung nhiều công ty crypto. Điều này cho thấy rằng các công ty fintech, những người đã quen với việc vận hành trong môi trường crypto, là những người đi đầu, trong khi các ngân hàng vẫn đứng ngoài. Đây là một tín hiệu kỹ thuật quan trọng: tốc độ chấp nhận stablecard không đồng nhất giữa các loại hình tổ chức tài chính. Fintech có thể chấp nhận rủi ro cao hơn và linh hoạt hơn, trong khi ngân hàng cần thời gian và bằng chứng tuân thủ.
Souza dự đoán rằng phải mất khoảng 5 năm để hệ thống ngân hàng và stablecoin thực sự hòa nhập. Bà cũng đề cập đến một tương lai nơi các AI agent sử dụng stablecoin để thanh toán – một ý tưởng táo bạo nhưng có cơ sở. Nếu AI agent có thể tự động chi trả cho các dịch vụ (API, dữ liệu, tính toán), stablecoin là loại tiền tệ duy nhất có khả năng thanh toán vi mô tức thời và xuyên biên giới mà không cần ngân hàng. Đây là một viễn cảnh dài hạn, nhưng Visa đang đặt nền móng từ bây giờ.
Góc nhìn phản trực giác: Sự "bổ sung" này thực ra là một chiến lược phòng thủ mạnh mẽ hơn là tấn công.
Khi nghe "stablecoin sẽ bổ sung cho PIX
