NEAR đang giết chết chính các developer của mình. Không phải bằng một vụ hack. Không phải bằng một fork tệ hại. Mà bằng một quyết định có vẻ vô hại: loại bỏ gas rebate dành cho họ.
Ngày 15 tháng 12 năm 2025, House of Stake của NEAR chính thức thông qua HSP-027. Một đề xuất thay đổi mô hình kinh tế cốt lõi. Trước đây, 30% phí thực thi trên mạng lưới được hoàn trả trực tiếp cho developer của smart contract gọi giao dịch đó. Bắt đầu từ tháng 8 năm 2026, 100% phí thực thi đó sẽ bị đốt. Một lệnh chuyển tiền thẳng từ túi developer sang túi holder. Được đóng gói trong bản nâng cấp nearcore v2.14. Một vụ ám sát kinh tế được ngụy trang dưới dạng một bản vá.
Tôi đã kiểm toán các giao thức blockchain từ năm 2017. Tôi chứng kiến hàng tá dự án thay đổi tokenomics để làm hài lòng holder. Và tôi chưa bao giờ thấy một quyết định nào mâu thuẫn với tuyên bố “developer-first” của một nền tảng mạnh mẽ như thế này.
Tôi sẽ mổ xẻ nó. Từ code đến market. Bằng chứng, không bằng cảm xúc.
Một lỗ hổng ERC-20 mới hiện ra. Không, lỗi lần này là trong tokenomics của cả một Layer-1.
Context: Chu Kỳ Thổi Phồng “Developer Grant”
Trong lịch sử blockchain, các L1 mới nổi thường phải chiến đấu để giành developer. Ethereum có network effect. Solana có tốc độ. Còn NEAR? Họ có sharding. Và họ có “Developer Gas Rebate” – một động lực kinh tế trực tiếp: viết contract, người dùng gọi nó, bạn được ăn 30% phí giao dịch.
Nó là một điểm bán hàng độc đáo. Các dự án DeFi trên NEAR, như những AMM đầu tiên (Ref Finance), thực sự hưởng lợi từ nguồn thu nhập thụ động này. Nó là thứ khiến NEAR đứng riêng ra khỏi đám đông “EVM-compatible chain” thông thường.
Nhưng câu chuyện đó nay đã chết. Bởi vì, vào thị trường downtrend, holder không quan tâm đến developer. Họ chỉ quan tâm đến một thứ: giá token của họ có tăng không.
HSP-027 ra đời như một phản ứng tự nhiên của áp lực đó. Một cách để biến NEAR trở nên “dễ mua” hơn trong mắt các quỹ đầu tư: “Nhìn này, chúng tôi đốt fee, chúng tôi là ETH 2.0 phiên bản rẻ hơn.” Nó bỏ qua một thực tế: NEAR không có lượng giao dịch như ETH để duy trì mức đốt có ý nghĩa.
Core: Tháo Gỡ Có Hệ Thống
Hãy nhìn vào con số: 30% phí thực thi. Ai là người bị ảnh hưởng? Những team DeFi nhỏ, không có token riêng. Những game NFT mới, dựa vào gas rebate để cân bằng doanh thu. Những bridge và middleware, mà contract được gọi liên tục.
Tôi không nói về lý thuyết. Năm 2021, tôi audit một bộ sưu tập NFT trên NEAR. Metadata bị ghi đè. Tôi viết script Python. Tôi tìm ra lỗi. Nhưng điều làm tôi ấn tượng là cách NEAR khuyến khích các dự án mới: gas rebate là thu nhập hàng tháng. Nó giống như một basic income cho developer.
Giờ đây, nó biến mất.
Hãy nhìn vào code của một smart contract đơn giản. Trước đây: gọi contract → phí 1 NEAR → 0.3 NEAR quay lại contract owner. Sau tháng 8/2026: gọi contract → phí 1 NEAR → 1 NEAR bị đốt. Developer nhận 0.
Hậu quả tức thời:
- Các team dApp sẽ tăng phí giao dịch của chính họ để bù đắp. Bạn dùng DEX trên NEAR? Chuẩn bị trả thêm phí nền tảng. Giá gas rẻ – vốn là USP của NEAR – có thể không còn nữa.
- Hoặc họ rời đi. Đơn giản vậy. Tôi đã thấy điều này xảy ra trên EOS. Khi phần thưởng cho BP bị cắt, developer cũng bỏ chạy. Không có developer, người dùng cũng biến mất. Và holder còn lại với một mạng lưới chết.
Hãy nhìn vào đối thủ. Ethereum có EIP-1559, nhưng họ có khối lượng giao dịch khủng. NEAR ở đâu? TVL của NEAR hiện tại là bao nhiêu so với Ethereum? Con số đó là bí mật, nhưng tôi dám chắc nó không đủ để tạo ra một “ultra-sound money” thực sự. Đốt 100% phí trên một mạng lưới có ít hoạt động giống như đốt một cây nến trong bão: nó không tạo ra khác biệt gì cho lạm phát.
Metadata NFT không bao giờ đáng tin cậy. Và giờ đây, lời hứa về thu nhập của developer trên NEAR cũng vậy.
Contrarian: Phe Bò Đã Đúng Một Phần
Nhưng tôi sẽ là kẻ ngược đời. Hãy nhìn vào mặt tiêu cực một cách khách quan. Có thể, chỉ có thể thôi, phe bò không hoàn toàn sai.
Việc đơn giản hóa tokenomics là một tín hiệu cho thị trường tài chính truyền thống. Một token “đốt fee” dễ giải thích hơn nhiều so với một “gas rebate phức tạp dành cho developer”. Các quỹ ETF, các tổ chức, họ thích sự đơn giản. Một câu chuyện “use → burn → value up” dễ bán hơn “use → burn → some to developers → value up”.
Thứ hai, nó có thể loại bỏ những developer “ăn bám”. Những ai chỉ build vì rebate chứ không vì sản phẩm. Nếu họ rời đi, chỉ những team thực sự tin vào NEAR mới ở lại. Đó là một sự chọn lọc tự nhiên, dù tàn nhẫn.
Cuối cùng, nó giúp quỹ của NEAR Foundation có thể phân bổ vốn hiệu quả hơn. Thay vì gián tiếp trợ cấp qua rebate, họ có thể trực tiếp grant cho các dự án có chất lượng và traction. Ít rác hơn, nhiều giá trị hơn. Đó là logic của vốn mạo hiểm.
Nhưng đừng nhầm lẫn. Đây là một canh bạc. NEAR đang đánh cược rằng sự tăng giá của token (nhờ đốt) sẽ hấp dẫn developer hơn là rebate trực tiếp. Và tôi thấy điều này thật mơ hồ.
Takeaway: Khi Mạng Lưới Trở Nên Rỗng Tuếch
Sau halving thứ tư của Bitcoin, doanh thu miner sẽ sụp đổ. Hash power tập trung vào ba pool. Tính phi tập trung trở nên rỗng tuếch. Tương tự, sau quyết định này, sự phát triển của hệ sinh thái NEAR sẽ tập trung vào vài dự án có vốn mạnh, còn lại là một vùng đất hoang.
Bạn có muốn xây dựng trên một nền tảng mà phần thưởng cho công việc của bạn bị lấy đi để bơm giá token cho holder? Holder có thể vui. Nhưng một mạng lưới không có gì để chơi, không có ứng dụng mới, là một mạng lưới chết.
NEAR không phải đang giết gas rebate. Họ đang giết chính mạng lưới của mình. Và tôi, với tư cách là người đã dành gần một thập kỷ đào bới lỗ hổng trong các hệ thống này, chỉ có thể nói: Một lỗ hổng tokenomics mới hiện ra.
