Hook Ngày 8 tháng 8 năm 2024, trên sàn giao dịch chứng khoán Hồng Kông, mã cổ phiếu 02469 – Fenbi Education – lao dốc 17% chỉ trong một phiên. Lý do không phải vì kết quả kinh doanh quý, mà vì một đoạn video lan truyền chóng mặt: CEO của công ty, Zhang Xiaolong, đang đứng trên bục giảng của Đại học Nhân dân Trung Quốc, hăng hái kể về việc cả gia đình ông cùng chơi cổ phiếu, kiếm được 53 triệu nhân dân tệ trong một tháng. Phía dưới, các sinh viên ngồi im như tượng. Cuối cùng, ông nổi cáu, mắng sinh viên “không hiểu chuyện” và bỏ ra ngoài. Đây là câu chuyện về một công ty giáo dục niêm yết – nhưng với tôi, một quant trader đã theo dõi dòng tiền trong cả thị trường truyền thống lẫn crypto, nó giống hệt một mô hình “ICO pump và dump” bọc trong lớp vỏ trường lớp.
Context Fenbi Education là một trong ba công ty đào tạo công chức lớn nhất Trung Quốc, cùng với Zhonggong và Huatu. Mô hình kinh doanh của họ dựa trên phí học trả trước – đặc biệt là các “lớp cam kết đỗ” với mức phí cao, sau đó hoàn lại nếu học viên không trúng tuyển. Điều này tạo ra một lượng tiền mặt khổng lồ trong tay công ty, tương tự như các giao thức DeFi tích lũy TVL từ người dùng. Theo báo cáo tài chính, Fenbi nắm giữ số chứng khoán niêm yết trị giá 8,5 triệu USD tính đến cuối năm 2023. CEO Zhang từng tự hào trên các diễn đàn rằng ông là “cá mập” trong làng đầu tư. Thế nhưng, trong báo cáo dự báo lợi nhuận nửa đầu năm 2024, công ty thông báo khoản lỗ từ đầu tư chứng khoán lên tới 8,3 triệu USD – xóa sạch gần như toàn bộ lợi nhuận từ mảng giáo dục. Ngay sau sự kiện bài giảng tại Đại học Nhân dân, Zhang tuyên bố từ chức CEO. Cổ phiếu lao dốc. Và câu chuyện “một tháng kiếm 53 triệu” hóa ra chỉ là lời khoe khoang rỗng tuếch.
Core Con số kể một câu chuyện khác. 53 triệu nhân dân tệ lợi nhuận trong một tháng, nếu là thật, tương ứng với số vốn đầu tư khổng lồ – ước tính ít nhất 500-800 triệu nhân dân tệ – để đạt được mức lợi suất 6-10% trong thị trường chứng khoán Trung Quốc biến động. Nhưng tài sản chứng khoán của Fenbi chỉ vỏn vẹn 8,5 triệu USD (khoảng 60 triệu nhân dân tệ). Vậy khoản lãi 53 triệu từ đâu ra? Câu trả lời: hoặc là Zhang đang giao dịch tài khoản riêng, hoặc là ông đang nói dối. Báo cáo lỗ 8,3 triệu USD càng củng cố khả năng thứ hai: không có con cá mập nào, chỉ có một con vịt què. Nếu bạn lọc smart money – những dòng tiền thông minh – bạn sẽ thấy điểm tương đồng với nhiều dự án crypto: founder khoe khoang lợi nhuận khủng, trong khi on-chain cho thấy ví của dự án đang âm nặng. Ở đây, “on-chain” là báo cáo tài chính niêm yết. Một điểm đáng chú ý khác: trước khi sự kiện vỡ lở, Fenbi đã chi một lượng tiền mặt đáng kể để mua lại cổ phiếu quỹ – hành động thường thấy ở các dự án muốn “pump” token trước khi founder rút lui. Tuy nhiên, khối lượng mua lại không đủ để giữ giá, và cổ phiếu đã giảm 70% so với đỉnh năm 2023. Đây là những gì số liệu thực sự nói: một công ty đang dùng tiền của học viên (tương tự tiền của LP trong pool thanh khoản) để đánh bạc trên thị trường thứ cấp, và người đứng đầu đã thua sạch.
Contrarian Nhìn từ góc nhìn phản trực giác, vụ việc này không chỉ là một scandal quản trị công ty, mà còn là một tín hiệu cảnh báo cho toàn bộ ngành dịch vụ giáo dục niêm yết. Hầu hết các nhà đầu tư đều nghĩ rằng “công ty giáo dục là nơi an toàn, vì dòng tiền ổn định từ học phí trả trước”. Nhưng thực tế, chính dòng tiền trả trước đó lại là con dao hai lưỡi: nó tạo ra ảo tưởng về sự dư dả, khiến ban lãnh đạo có xu hướng “đầu tư tài chính” thay vì đầu tư vào sản phẩm cốt lõi. Điều này giống hệt câu chuyện của nhiều giao thức DeFi: sau khi huy động được TVL khổng lồ, team bắt đầu dùng tiền của người dùng để farm yield, stake vào các giao thức rủi ro cao, và cuối cùng mất trắng. Fenbi là một bản sao của Terra Luna – người sáng lập hứa hẹn lợi nhuận cao từ một thứ không bền vững (anchor protocol cho Terra, giao dịch chứng khoán cho Fenbi). Điểm mù ở đây: các quỹ đầu tư giáo dục thường chỉ chú ý đến tỷ lệ đỗ, số lượng học viên, mà bỏ qua “quản trị quỹ” – tức là ai kiểm soát tiền mặt của công ty và họ đang làm gì với nó. Câu chuyện của Fenbi cho thấy, một CEO với cái tôi lớn và một hội đồng quản trị yếu kém có thể biến một trường học thành một sòng bạc chỉ sau một đêm.
Takeaway Nếu thị trường crypto có thể rút ra một bài học từ Fenbi, đó là: không có “safe haven” nào cả, chỉ có lớp vỏ bọc được duy trì bằng dòng tiền ảo. Khi một dự án hoặc một công ty niêm yết bắt đầu khoe khoang về lợi nhuận đầu tư phi truyền thống, hãy trace dòng tiền của họ. Học viên và nhà đầu tư của Fenbi đã trả giá bằng sự sụp đổ niềm tin. Câu hỏi đặt ra cho các nhà đầu tư crypto: bạn có biết team dự án đang dùng token trong treasury của bạn để làm gì không?
