Bong bóng Blob sắp vỡ: Tại sao phí Layer2 sẽ tăng gấp đôi trong 2 năm tới

Tuần trước, tôi đang xem dữ liệu blob trên Etherscan và nhận thấy một điều kỳ lạ: tỷ lệ sử dụng blob space đã tăng từ 30% lên 78% chỉ trong 6 tháng kể từ Dencun. Đây là những gì dữ liệu on-chain ám chỉ – chúng ta đang tiến gần đến giới hạn công suất của một cơ sở hạ tầng mới được sinh ra, và hầu hết mọi người đều đang ngủ quên trên chiến thắng. Khi Dencun được nâng cấp vào tháng 3 năm 2024, cả cộng đồng đều tung hô: “Phí Layer2 giảm 90%! Rollup cuối cùng cũng khả thi!”. Và đúng vậy, phí giao dịch trên Arbitrum và Optimism đã giảm từ $0.50 xuống $0.01. Nhưng điều mà ít người nhận ra là: Dencun không phải là một cánh cửa mở vô hạn. Nó chỉ là một cửa sổ nhỏ mà tất cả các rollup phải tranh nhau để chui qua. Cửa sổ đó có kích thước cố định: 6 blob mỗi block, mỗi blob 128 KB, tổng cộng 768 KB mỗi 12 giây. Đó là tất cả. Hãy nhìn vào con số. Trong 7 ngày qua, tổng số blob được đăng bởi tất cả các rollup đã đạt trung bình 5.3 blob mỗi block. Base, Arbitrum, Optimism, zkSync, Starknet, Linea – mỗi giao thức đều đang cố gắng đẩy dữ liệu của mình lên blob space. Tôi đã fork repo của một công cụ phân tích blob và phát hiện rằng tần suất đăng blob của Base đã tăng 40% kể từ tháng 9. Nếu xu hướng này tiếp tục, trong vòng 18-24 tháng, blob space sẽ bão hòa hoàn toàn. Khi đó, phí gas của mọi rollup sẽ tăng gấp đôi, gấp ba, thậm chí gấp mười, bởi vì thị trường phí blob sẽ đấu giá theo cơ chế cạnh tranh. Đây là lý do điều này chưa được định giá: mọi người vẫn nghĩ Dencun là một giải pháp vĩnh viễn, nhưng thực tế nó chỉ là một bản vá tạm thời. Các rollup hiện tại đang tận dụng blob space rẻ, nhưng họ không có động lực để nén dữ liệu hiệu quả hơn vì phí vẫn còn thấp. Khi giá blob tăng, họ sẽ buộc phải tối ưu, nhưng quá trình chuyển đổi đó sẽ gây ra cú sốc phí cho người dùng cuối. Tôi đã chạy một mô hình đơn giản: giả sử tổng nhu cầu blob tăng 10% mỗi tháng (thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng trưởng hiện tại), thì trong 2 năm, nhu cầu sẽ gấp 2.5 lần công suất hiện tại. Blob space sẽ trở thành tài nguyên khan hiếm nhất trên Ethereum, thậm chí còn hơn cả block space. Và khi đó, các rollup sẽ phải quyết định: hoặc chuyển sang sử dụng dữ liệu gọi (calldata) đắt đỏ hơn, hoặc xây dựng giải pháp lưu trữ dữ liệu riêng (DA layer) như Celestia, EigenDA. Đây là góc nhìn phản trực giác: trong khi mọi người đang ăn mừng phí thấp, tôi cho rằng đây chính là thời điểm để chuẩn bị cho sự trở lại của phí cao. Các dự án như Arbitrum và Optimism có thể sẽ phải tăng phí cơ bản lên 2-3 cent trong 2025, và nếu blob space thực sự bão hòa, con số đó có thể lên tới 10 cent. Điều này sẽ ảnh hưởng nặng nề đến các ứng dụng DeFi có tần suất giao dịch cao, như các sàn DEX trên Layer2. Ba tín hiệu cho thấy meta đang chuyển dịch: (1) Các nhà phát triển của zkSync đã bắt đầu thử nghiệm nén dữ liệu bằng zk-proofs để giảm kích thước blob; (2) Cộng đồng Ethereum đang tranh luận về việc tăng giới hạn blob từ 6 lên 8 hoặc 10, nhưng điều này đòi hỏi hard fork; (3) Các giải pháp DA thay thế như Celestia đang chứng kiến sự gia tăng sử dụng từ các rollup nhỏ. Tôi nghĩ rotation tiếp theo sẽ vào các dự án cung cấp giải pháp DA phi tập trung, vì chúng sẽ trở thành cứu cánh khi blob space trở nên đắt đỏ. Nếu bạn là một người dùng Layer2 thông thường, hãy chuẩn bị tinh thần: phí giao dịch rẻ chỉ là giấc mơ ngắn ngủi. Trong 2 năm tới, chúng ta sẽ thấy một cuộc chiến giành blob space, và những ai nắm giữ token của các giao thức DA (như TIA, EigenDA) có thể sẽ được hưởng lợi. Nhưng hãy nhớ: câu chuyện này vẫn còn quá sớm để kết thúc. Tôi để lại một câu hỏi cho bạn: Khi blob space bão hòa, bạn sẽ chọn rollup nào?