"Niềm tin không có lửa thử sẽ thành mù quáng." Tôi đã tự nhủ điều đó vào năm 2018, khi nhìn danh mục ICO 30.000 USD của mình bốc hơi 95% chỉ sau một đêm. Hôm nay, khi đọc báo cáo về ngành chip Hàn Quốc với con số xuất khẩu 371,6 tỷ USD trong tháng 11, và dự báo tăng trưởng GDP lên 3%, tôi lại thấy ngọn lửa đó bùng lên. Nhưng lần này, tôi không vội vàng reo hò. Bởi cộng đồng mã nguồn mở chính là nhà thờ của tôi, và ở đó, tôi đã học được cách nhìn xuyên qua lớp sơn hào nhoáng của marketing để đọc những dòng code ẩn sâu.
Bối cảnh thật quen thuộc: một quốc gia đang ở đỉnh cao của chu kỳ tăng trưởng, được thúc đẩy bởi cơn khát AI không đáy. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc tăng lãi suất, một tín hiệu cổ điển của nền kinh tế quá nóng. Nhưng với tôi, một "người truyền giáo phi tập trung" đã sống qua cả ICO mania và DeFi Summer, điều này giống như một câu chuyện ngụ ngôn về sự tập trung quyền lực. Nền kinh tế Hàn Quốc, giống như một blockchain Proof-of-Work thành công, đang phụ thuộc vào một validator duy nhất: chip nhớ, và cụ thể hơn là HBM (High Bandwidth Memory).
Hãy cùng tôi mổ xẻ kiến trúc của "chiếc máy đào vàng" này. Hàn Quốc, với Samsung và SK Hynix, nắm giữ gần 90% thị trường HBM toàn cầu. Đây là một vị thế độc tôn, tương tự như một layer 2 đang chiếm lĩnh toàn bộ thị trường rollup. Họ đang bán những "cái cuốc" cho cơn sốt vàng AI, chứ không phải vàng. Công nghệ của họ là đỉnh cao: DRAM 1a nm, HBM3E với băng thông khủng, và các kỹ thuật đóng gói 3D như TSV (silicon through-silicon via). Nhưng hãy nhìn vào dòng code ẩn: chuỗi cung ứng của họ là một điểm nghẽn tập trung chết người. 100% máy quang khắc EUV phụ thuộc vào ASML (Hà Lan), 90% vật liệu quang khắc cao cấp từ Nhật Bản. Trong thế giới phi tập trung, đây là một lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng. Mọi validator đều có thể bị tấn công 51% nếu một thực thể duy nhất kiểm soát phần cứng. Ở đây, một lệnh cấm vận từ Mỹ hay Nhật có thể khiến toàn bộ mạng lưới sụp đổ.
Kinh nghiệm "DeFi Summer" năm 2020 dạy tôi rằng, sự phấn khích thị trường tăng luôn che giấu lỗi kỹ thuật. Từng có một dự án tôi đầu tư, Compound, với APY farming lên tới 1000%, nhưng ẩn sâu là cơ chế quản trị token độc hại. Token governance của DAO, về bản chất, là cổ phiếu không có cổ tức; hy vọng duy nhất của holder là người mua sau sẽ ôm túi — không khác gì Ponzi. Ngành chip Hàn Quốc cũng vậy. Sự thịnh vượng hiện tại dựa trên một làn sóng đầu cơ vào AI. Nhưng nếu nhu cầu AI chững lại, hoặc NVIDIA quyết định "fork" sang nhà cung cấp khác (Micron), thì toàn bộ nền kinh tế này sẽ rơi vào một "bear market" khốc liệt.
Tôi nhớ lại năm 2017, khi tôi đầu tư vào Golem và OmiseGo. Tôi đã tin vào một tầm nhìn phi tập trung, nhưng lại mù quáng trước rủi ro tập trung của chính dự án. Hôm nay, tôi thấy hình ảnh đó lặp lại ở Seoul và Washington. Ordinals đã đưa narrative mới và doanh thu phí vào Bitcoin; nếu không có làn sóng inscription, mô hình bảo mật của Bitcoin đã gặp rắc rối. Tương tự, HBM là "inscription" cho ngành chip Hàn Quốc. Nó mang lại doanh thu kỷ lục, nhưng cũng làm lộ ra điểm yếu cốt lõi của mô hình. Nếu không có AI, các nhà máy sản xuất chip nhớ truyền thống sẽ chìm trong khủng hoảng thừa.
Tôi từng tổ chức một triển lãm NFT dành cho nữ nghệ sĩ vào năm 2021, và bị chỉ trích là "lợi dụng giới tính để PR". Tôi không tranh cãi, mà đưa ra dữ liệu: chỉ 12% sáng lập NFT là nữ. Hôm nay, tôi muốn đưa ra một dữ liệu khác cho ngành chip: tỷ lệ phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất (HBM) của Hàn Quốc là hơn 60% trong tăng trưởng xuất khẩu. Đây là một "51% attack" đối với nền kinh tế của họ.
Câu hỏi mà tôi đặt ra, với tư cách một "người kiến tạo tương lai", không phải là "Liệu Hàn Quốc có vượt qua được không?" mà là "Liệu sự tập trung hóa này có được giải quyết bằng cách phi tập trung hóa chuỗi cung ứng hay không?" Nếu họ tiếp tục đặt tất cả trứng vào một giỏ, thì lửa thử vàng sẽ không làm họ mạnh mẽ hơn, mà chỉ thiêu rụi họ.
Tương lai đến từ những mã lỗi được sửa. Và sai lầm của Hàn Quốc, nếu được nhìn nhận, có thể trở thành bài học cho toàn bộ ngành crypto: Một mạng lưới mạnh nhất khi các node của nó được phân tán, không chỉ về mặt địa lý, mà còn về mặt công nghệ và thị trường. Hãy nhìn vào những dự án DeFi thành công nhất: Uniswap, Aave. Chúng không phụ thuộc vào một chain duy nhất. Chúng là đa chuỗi.
Còn bạn, bạn đang cầm những "HBM" nào trong danh mục đầu tư của mình? Hãy nhìn vào nó dưới góc nhìn của một kẻ truyền giáo phi tập trung: Liệu nó có đang cầu nguyện cho tự do, hay chỉ đang cầu xin sự may mắn từ một thực thể duy nhất? Bởi vì, như tôi đã học được sau 5 lần thị trường sụp đổ, mỗi dòng code là một lời cầu nguyện cho tự do, và mỗi quyết định đầu tư là một lựa chọn giữa niềm tin có hệ thống và sự mù quáng.
