Bạn có từng nghe thấy tiếng vọng của một giấc mơ? Không phải thứ âm thanh từ miền ký ức xa xôi, mà là tiếng rít của hàng nghìn giao dịch đang chen chúc nhau, cố gắng tìm đường vào một không gian chật hẹp. Đó là âm thanh của một mạng lưới đang quá tải. Và nếu bạn là người xây dựng trên blockchain, bạn biết rõ nó không chỉ là một giấc mơ, mà là một cơn ác mộng sắp thành hiện thực.
Tôi nhớ lại những ngày đầu năm 2017, khi tổ chức meetup Ethereum tại Nairobi. Lúc đó, chúng tôi nói về một tương lai phi tập trung, nơi mọi người đều có thể tham gia. Giờ đây, khi nhìn vào làn sóng Layer2 đang bùng nổ, tôi thấy một bức tranh khác. Không chỉ là sự mở rộng về quy mô, mà là một cuộc chạy đua về không gian. — Root: Dự án Dencun, với bản nâng cấp EIP-4844, đã hứa hẹn một chân trời mới: dữ liệu blob. Nó như một chiếc cầu vượt cho các rollup, giúp chúng vượt qua tắc nghẽn của L1. Nhưng liệu chiếc cầu này có đủ rộng cho tất cả?
Hãy nhìn vào dữ liệu. Sau Dencun, phí gas trên các rollup giảm mạnh. Một giao dịch trên Optimism có thể chỉ tốn vài cent. Điều này kích hoạt một làn sóng di cư ồ ạt. Hàng loạt dự án mới ra đời, mỗi ngày có hàng triệu giao dịch được thực hiện. Nhưng tôi nhìn thấy một sự thật khác. Dữ liệu blob không phải là vô hạn. Hiện tại, mỗi khối Ethereum chỉ có thể chứa một lượng blob nhất định. Theo tính toán của tôi, dựa trên tốc độ tăng trưởng hiện tại, không gian blob sẽ bão hòa trong vòng hai năm. Khi đó, phí gas trên mọi rollup sẽ tăng gấp đôi. Đây không phải là một dự đoán viễn vông. Đó là một bài toán đơn giản về cung và cầu. Chúng ta đang xây dựng một hệ thống mà mọi người đều nghĩ là vô hạn, nhưng thực tế lại có giới hạn.
Sự thật then chốt ở đây là: sự mở rộng của Layer2 không phải là một giải pháp vô tận, mà là một sự đánh đổi. Chúng ta đang đánh đổi tính bảo mật và phân quyền của L1 để lấy tốc độ và chi phí thấp hơn. Và bây giờ, chúng ta lại đang khám phá ra một điểm nghẽn mới: không gian dữ liệu. Nó giống như một thành phố mọc lên quá nhanh, những con đường ban đầu rộng rãi giờ đây trở nên chật chội vì quá nhiều xe cộ.
Hãy nghĩ về những bài học từ DeFi Summer 2020. Khi đó, APY của liquidity mining cao ngất ngưởng, nhưng khi dừng incentive, người dùng thực sự biến mất. Điều tương tự đang xảy ra với Layer2. Sự tăng trưởng hiện tại được thúc đẩy bởi chi phí thấp, nhưng nếu chi phí tăng lên, liệu những người dùng đó có ở lại? Bạn có thể tranh luận rằng các giải pháp như data availability sampling (DAS) sẽ giải quyết vấn đề. Nhưng tôi cho rằng, việc dựa vào các giải pháp kỹ thuật trong tương lai là một canh bạc. Nó giống như việc nông dân Kenya vay thế chấp tài sản số để mua hạt giống, nhưng không biết liệu mùa màng có bội thu hay không.
Thế nên, tôi không nói với bạn về scaling. Tôi nói về bao hàm. Một hệ thống chỉ thực sự bền vững khi nó có thể chứa đựng tất cả, không chỉ trong một khoảng thời gian ngắn. Hãy hỏi: liệu một Layer2, dù có rẻ đến đâu, có thực sự mang lại giá trị nếu nó chỉ là một ảo ảnh về không gian vô tận?
